hits

Fintenkjarplassen på digital vandring - får ny nettadresse

Tekniske grunnar gjer at Fintenkjarplassen skiftar publiseringsløysing. Dermed vert også adressa ny.

Den nye adressa til Fintenkjarplassen er http://fintenkjarplassen.home.blog

Alle nye innlegg vil frå og med no bli publisert her. Same stad ligg også alt tidlegare publisert innhald på Fintenkjarplassen.

Elles vil alle gamle innlegg vere lesbare også på den gamle adressa fram til 9. april 2019.

For deg som er lesar av bloggen min vil den ny publiseringsløysinga ikkje ha nokon praktisk konsekvens, utover at du må lære eller bokmerke den nye adressa. Du vil også sjå at "nye" Fintenkjarplassen har ein litt annleis bunad enn den gamle. Alle innlegg som vert lagt til på bloggen vil som før bli varsla via Facebook.

Helsing
Lars Steinar Ansnes

Førjulstankar under stjerna

Eg sit under stjerna i glaset i arbeidsrommet mitt og prøver å kjenne etter om julestemninga kan vere på veg.

Ute er det ikkje mykje som minner om jul her ute i havgapet. Men innandørs foregår det ting som så absolutt gjev kjensle av advent og jul i emning. Min beste halvdel styrer på med sitt, jamnt og trutt. Jau, det blir høgtid i år også. Den rette stemninga kjem til slutt, sjøl om det ein opplever som godt vaksen ikkje kan måle seg med den intense gleda og forventninga som prega denne tida i barndommen. Advent var ei magisk tid. Jula var eit eventyr. 

Nokre minne sit sterkare i enn andre. Dei er like gjeve å ta fram kvart år. Alle åra har gjort glansen rundt dei ekstra forgylla. Gode minne er ein sterk ballast å bere på gjennom livet.

For oss som vaks opp på Kvennbø var den første turen til Øra for å sjå på julegata og juleutstillingane eit høgdepunkt i adventstida. Butikkane var verkeleg pynta til jul den gongen. Mykje fint og spennande var utstilt. I mitt minne skjedde denne turen alltid på søndag ettermiddag. Det var skumring, og lett nysnø dryssa ned over Øra. Vi gjekk frå butikk til butikk. Den eine juleutstillinga overgjekk den andre. Utanfor Mauset-butikken vart stoppen ekstra lang. Der låg dei nyaste Hardy-bøkene innafor butikkglaset. Ville nokre av dei hamne under vårt juletre?

Ein annan fast vending var å besøke Margrete og Pe i Rabbastua for å utveksle julepresangar. I Rabbastuå rådde freden og ein makalaus atmosfære. Folket i huset var ikkje av det stressa slaget. Margrete serverte kaffe til framandfolket, medan Pe fortalde historier. Han var ein forteljar av dei sjeldne. Margrete heldt fram med julegåvene også etter at eg vart vaksen. Den siste frå ho, ein fin vase, har eg framleis.

Like før jul vart det som regel også ein tur med pakkar til Bøfjorden. Å køyre over Nordmarka, der det var vebju og høge brøytekantar, var som eit eventyr for ein liten kar. Den tente grana ved samvirkelaget i Bæverfjord vitna om at høgtida nærma seg. Det gjorde også stjernene i stueglasa rundt om i heimane. Pynten var elles noko meir neddempa på denne tida. Lenker, lys og lamper i hus og hage, slik ein ser så mykje av i dag, var det ingen som hadde.

Ein dag for ikkje lenge sidan køyrde frå Skei til Halsa. Også denne dagen låg snøen kvit og fin oppe på Nordmarka og over Åsskardhøgda. Det var skyming, og skogen hadde pynta seg med vakker vebju. Eg kom til å tenke på juleturane i barndomen. I vinterkledde Settemsdalen stoppa eg midt i vegen, og foreviga gjennom frontruta det som plutseleg kom over meg som eit glimt av barndommens jul og advent.

Ein tradisjon som eg fekk inn  med morsmjølka, og som eg sidan har halde fast ved, er julehefta. Tidene skiftar, og mange av dei hefta som var fast inventar i julestua for femti år sidan er borte no. Men nye, mange av dei med lokalhistorisk innhald, har også kome til. Utvalet er stort. Sjøl er eg så privilegert å få redigere Jul på Nordmøre og årsskriftet til Stangvik Historielag. Jul på Nordmøre har kome ut i over åtti år. Ein skulle kanskje tru at ein slik publikasjon vart for gammaldags i vår digitale tidsalder. Men slik er det ikkje. Jul på Nordmøre sel framleis svært godt.

Eg har fleire favorittar blant julehefta. Nr. 91 Stomperud, Tuss og Troll, Vangsgutane og Smørbukk er heilt uunnverlege. Det første juleheftet med Smørbukk vart utgjeve i 1941, tre år etter at teikneseriefiguren debuterte på trykk i Norsk Barneblad. Vangsgutane er jamaldringar med Smørbukk. Leif Halse skapte serien i 1940, medan det første juleheftet kom i 1941. Den evigunge og evige soldaten Stomperud såg dagens lys i Norsk Ukeblad i 1937, der han sidan har halde til. Juleheftet har vore fast inventar i norske heimar frå 1938.

At Dagbladet for nokre år sidan omtala Vangsgutane som «norsk metafysikk for viderekomne» og vidare mistenkte Smørbukk-elskarar for å vere «forblinda av nostalgiens ertesuppetjukke tåke», gjer meg trygg på at dette er litteratur som vil stå seg godt i åra som kjem. Ikkje alle er fødde på Grünerløkka. Og ikkje alle har utvikla urbant trongsyn. Det finst ein sivilisasjon nord for Sinsenkrysset som har sine tradisjonar og røter.

Medan eg filosoferar over tider som var og tradisjonar som framleis er, ser eg gjennom glaset at vinden ruskar i  julepynten vi har hengt opp utanfor inngangsdøra. Nokre snøfjon i lufta hadde heller gjort seg. Men kvit jul er ikkje lenger nokor sjølvfølge. På sekstitalet sparka eg frå Kvennbø til Rabbastuå. Ein slik tur er det lenge sidan nokon har gjort no.

Folk feirar jul på ulikt vis i dag, og ikkje all legg det same i høgtida. Men forventninga kan vi kanskje alle ha felles? Ei forventning som ikkje kan skildrast finare enn det Sigurd Hoel gjer i si forteljing "Julen": I de mørke, våte dagene i slutten av september og begynnelsen av oktober tenkte han oftere og oftere på julen. Han så den som et fjernt lys dypt inne i den mørkeste enden av året, en rute som lyste langt borte ved veien en mørk og stille vinterkveld.

#jul #advent #tradisjon

Bokskriving i elleve år - ei reise gjennom lokalhistoria

Ein sommardag i 2007 kom eg i prat med Torbjørn Polden oppe på Hyllbakkan i Kvenndalen. Han var oppteken av historia til dalen, og meinte at den burde skrivast ned. Spørsmålet var om eg kunne tenke meg å delta i eit slikt arbeid.

Sjølsagt var eg interessert, så svaret vart ja. Dermed byrja snøballen å rulle. Vi kontakta med ein gong den kunnskapsrike karen i Austre Lia, Erling Myrbostad, og spurte om han ville vere med. Erling var positiv, og farten på snøballen auka enda eit hakk.

Tre år seinare såg Kvenndalsboka, som vi i første omgang lurte på om kunne bli noko meir enn eit hefte, dagens lys. Den gode mottakinga ga inspirasjon, og våren 2015 hadde vi Søyådalsboka klar.

Ein kort samtale i Kvenndalen skulle få store konsekvensar. Kleivapris vart det også i 2016. Storsyna, som ho Elen på Litj-Kvennbøen brukte å seie.

Det skulle vise seg at arbeidslysta ikkje var oppbrukt. Etter å ha fordøydd Søyådalsboka, som vart eit tungt løft for oss, kom praten i gang om ei ny bok. Fleire idear vart lanserte, før vi landa på eit prosjekt som ber tittelen "Under Skarfjellet - lokalhistore frå Eidet og Lykkjebygda". Som ein ser, går vi litt vidare geografisk denne gongen. Emna spenner også over eit breiare felt enn i de to første bøkene.

Er det noko vi har fått erfare, så er det at "vegen blir til medan du går". Det er ikkje så godt å forutsjå alt på førehand. Etter kvart som innsamlinga av stoff til bok nummer tre skreid fram, fann vi ut at tilfanget var så stort at utgjevinga måtte delast opp. Det ville gjere det heile meir handterleg og minske den  økonomiske risikoen.

No er første bindet straks i sal. I 2019 kjem det to til. Onsdag 5. desember kl.19 inviterer vi til bokslepp på Stangvik skule. Der blir det orientering om bokarbeidet, smakebitar frå innhaldet, signering og sal av bøker og enkel servering.

Bokskrivinga har prega kvardagen min i elleve år. Enkelte periodar har vore rolegare enn andre, men stort sett har "neste bok" kverna i bakhovudet. Å få arbeide saman med kjernekarar som Torbjørn og Erling er eit privilegium. Saman er vi ute på ei reise, som har gjort noko med meg som menneske. Kunnskap, vennskap, identitet - det er mykje verdfullt ein sit att med.

Det er også godt å tenke på at vi så raskt fann ei arbeidsform som fungerte. På mange måtar er vi tre ulike karar. Men samarbeidet har heile tida vore bygd på gjensidig respekt og gode diskusjonar. Eg vil seie at vi har klart å gjere ulike eigenskapar og ulik kunnskap om til ein svært positiv energi.

Så er det slik, og det er det viktigaste, at vi til sjuande og sist står planta på den same verdiplattformen: Vi er eidsbygger.

Da er det nødt til å gå godt.

Les også: Gode tilbakemeldingar

#Lokalhistorie #Litteratur

Tilbakeblikk på hyttesesongen 2018

I år gjekk startskotet for hyttesesongen oppe på Tæla 17. mars. Punktum vart sett 14. oktober. No kan vi sjå tilbake på sju månadar fylt med mange gode minne. Desse tek vi med oss inn i vinteren.

Tradisjonen tru leigde vi også dette året altmulegmannen Gunnar til å køyre opp proviant og utstyr med scooter. Mette var så heldig å få skyss opp frå Nordviksetra, medan eg tok skiene fatt etter den vante ruta frå Kvenndalen. Da eg kom fram til hytta var dei andre alt på plass. Gunnar hadde til og med hatt tid til å restaurere ytterdøra. Ei stor forbetring.

Ingen fredagskveld på Tæla utan spekemat med tilhøyrande drikke. Mette nyt stunda og det første fredagskveldsmåltidet for sesongen. Livet på ei veg-, vatn- og strømlaus hytte handlar om å dyrke dei enkle gledene. Å streve seg opp liene ein fredagskveld og sjå fram til spekemat, øl og akevitt er ei av dei.

Første kvelden på Tæla i år. Dei siste solstrålane smyg seg inn over det vakre terrenget. Scooterkaren har køyrd heim.

Så kom påska - den tjuesjette på rad i Tælastuå. Vi var heldige med veret, og gjekk fine turar innover Tæla. Her er det rast eit stykka innafor kraftlina. Påsketrafikken i området er mykje mindre enn da eg vaks opp. Moderne påsketuristar må ha oppkøyrde løyper. Men vi som trivst utanfor allfarveg har det som plommen i egget. Påskehelga i hytta er eit av høgdepunkta i året.

Sidan 2004 har vi hatt ope hus i hytta 1. påskedag. Mange tek turen innom. De fleste er faste påskegjestar, som bidreg til å halde ein triveleg tradisjon oppe. To nykomlingar av året var desse to geitene, som ikkje hadde problem med å ta seg opp liene på skareføret. Mette, geiteigar Ole Johan (fremst) og Torbjørn held dei firbeinte og svært sosiale turistane med selskap.

Ein nydeleg 1. påskedag er på hell. Eg har fanga dette motivet med kamera eller mobil hundrevis av gongar. Lyset skiftar heile tida. Alle bileta blir unike.

I påska hadde eg sesongstart på Fintenkjarplassen. Hit er det alltid godt å kome. Her flyg tankane lett, og utsikta er praktfull.

Eit par veker etter påske bar det til fjells igjen. Sjølv om kalenderen viste 13. april, fekk vi ein lett tur på fint føre opp liene denne fredagskvelden. Turen heim skulle derimot bli verre. To døgn med varmegrader gjorde snøen om til sørpe. Verken truger eller ski fungerte, og det vart mykje knall og fall. Men ei flott helg var det.

Det har vorte vår på Tæla. Om kvelden fredag 18. mai kunne vi sitte ute i selskap med mektig natur. Ofte kan det vere rikeleg med skiføre på på Tæla denne tida. Men i år var det meste av snøen reist.

Fossåa er Tæla sitt smykke. Eg og Mette brukar mykje tid ved den vesle fjellelva. 20. mai hadde vi årets første lunsj her.

Vår på stølen. Kvitveisen treng ikkje lang tid til å vekse seg til, når snøen først er borte. 

Det vart uvanleg tidleg sommar på Tæla i år. Dette biletet er tatt 2. juni. I 1995 gjekk folk på ski over Fossåa på same tid!

Det var utruleg stor stas med besøk frå Tau av dotter Kristin, svigerson Tom og godgutane Daniel og Benjamin i juli. Slike dagar lever "vi to einsame gamle" lenge på.

Daniel, her saman med pappa, er ein ekte fjellkar. Her er vi på Fossafjellet. Nokre dagar før gjekk desse to til toppen av Galdhøpiggen!

I Fossåa er det mange fine badeplassar. Benjamin (biletet) og Daniel storkosa seg her.

Tæla er topp, meinte sommargjestane. Velkomen tilbake!

Trivelegare kan ein ikkje ha det!

I august hadde eg ei lita veke for meg sjølv på hytta. Det er godt å kjenne på trivsel i eige selskap, og at ein toler å ha det stilt rundt seg. I løpet av sesongen blir det nokre slike friminutt på meg. Dei betyr utruleg mykje.

Akkurat denne dagen var ikkje veret det aller beste, så eg måtte ty til å ei litt spesiell løysing for å kunne nyte livet utandørs. Meir om denne stunda kan du lese i dette bloginnlegget: http://fintenkjarplassen.blogg.no/1534594221_det_gode_liv_i_dropninga.html

Ein tur til Bollknubben inngjekk som ein del av friminuttet. I sommar var det ein trimpost her oppe, så besøket på Bollknubben har vore uvanleg stort i 2018.

Hyttekos i einsam majestet. Det er godt for ein eremitt å roe seg ned inne etter ein lang dag med mykje sol og frisk luft.

Augustkveld. Naturen har fått eit skjær av haustfargar. Ein minnerik sommar syng på siste verset.

I tre år har Mette bruka hytteturane til å strikke på dette pleddet. I september vart meisterverket ferdig. Du verden så flott!

Så kom siste helga for i år. Eg residerte åleine på Tæla frå fredag til søndag, og fekk ei fin avslutning på hyttesesongen. Eg gjorde ei lita vandring langs Fossåa (over og under), og tok inn over meg den spesielle freden som kviler over landskapet på denne tida. Snart skal søget frå Fossåa stilne under snø og is. Men så kjem ein ny vår, og det livnar atter i lundar.

Siste turen til Fintenkjarplassen. Takk for i år!

Slik var hyttesesongen 2017: http://fintenkjarplassen.blogg.no/1510005196_streiftog_gjennom_hyttesesongen.html

Sistkveld i Tælastuå

Sakte sig sistkvelden på her oppe på Tæla. I morgon er ein lang og minnerik hyttesesong slutt. Tida fer fort. Eg tykkjer ikkje det er lenge sidan den første turen i år, som var midt i mars.

Sidan Tælastuå står på ein seterstøl, tykkjer eg det passar godt å bruke ordet sistkveld. I gamle dagar markerte sistkvelden slutten på setringa. Folk kom opp frå bygda, og det vart laga til leik og moro. For budeier og gjetarar var to månadar med lange dagar og mykje arbeid over.

Leik og moro kan eg vel ikkje seie at det er så mykje av i Tælastuå denne laurdagskvelden. Men stemninga er god. Eg sit åleine, og let freden fylle kropp og sinn. Hytta og landskapet er innhylla i skodde og haustmørke. Regnar gjer det også.

I dag vart det ein tur opp til Fintenkjarplassen. Eg hadde med kaffe og kikkert, og tok meg god tid. I det milde vêret kunne eg gå i bar overkropp!

Seinare kom min hyttenabo og gode ven Bjarne på besøk, før eg avslutta uteaktivitetane med ein rusletur langs Fossåa. Fossåa er ein viktig del av livet her oppe på Tæla. Her badar vi og finn drikkevatn. Finare solingsplass enn berget ovanfor den vesle fossen går det ikkje an å finne. Og hit tek vi med god mat og drikke når vêret innbyr til utelunsj.

Om ikkje lenge skal Fosså forsvinne under snø og is. Men lysare tider er alltid i vente. Vetter må for vårsol røma, og Fossåa kan nok ein gong fylle Tæla med sitt vårsøg. Slik er denne evige syklusen.

Sistkvelden er eit tidsskilje i livet. No skal helgene framover fyllast på ein annan måte. Eg og Mette har mykje å sjå fram til også i den mørkaste tida av året. Vi er heldige.

Eg takkar Tæla for i år. I morgon går eg ned liene med mange dyrebare minne i sekken. Dei skal eg leve på til vårsola i bakkane atter blenkjer.

Haust, messefall og krabbe

September berre forsvann. Dei to første vekene levde vi det gode liv på Kreta. Dagane som har gått etter at vi kom heim tok vinden og regnet.

Mellom bygene vart det ein rusletur langs Fossåa.

 

Ofte er det slik at ingen månad kan måle seg med september. Eg brukar å seie at dersom veret slår til, er helga rundt 20. september den aller finaste hyttehelga gjennom heile året.

Det bar til fjells denne helga i år og. Men vergudane var ikkje nådige. Vi fekk lurt vedstabelen ved uthusveggen innomhus. Elles vart det innesyslar. Og det er heller ikkje verst, når sant skal seiast. Når selskapet er godt og bjørkeveden knitrar i omnen, er det berre triveleg å høyre at vinden uler rundt hyttenovene.

Sist helg hadde eg planar om hyttetur i eige selskap. Men det vart med tanken. Det er ikkje ofte eg blautar. Men sjøl eg, som høyrer til blant dei som festar berre så måteleg med lit til vermeldingane, forsto til slutt at det beste var å halde seg heime. Det vart messefall på Tæla.

Eg har tenkt å gjere eit nytt forsøk om eit par veker. Det blir nok finalen på Tæla for i år. Det har vore ein lang og triveleg hyttesesong. Som vanleg.

Avlysing av hytteturen ga ei avslappande og koseleg helg heime. Her ute i havgapet høyrer haust og krabbe uløyseleg saman. Laurdag vart det difor krabbekalas. Og som om ikkje det var nok: Søndag følgde husfrua opp med fårikål - før Molde toppa dagen med å slå Rosenborg. Det vart liksom ikkje måte på med velstand.

Hausten har sine lyse sider. Definitivt.

 

Late dagar, ei øy og ein slåttekar

Det er ein døsig laurdag ettermiddag. Vi er midtvegs i årets Kreta-ferie. Mette har gått opp i leilegheita. Eg vil tru ho sit på verandaen og strikkar. Sjølv ligg eg på ei solseng på stranda i selskap med Edvard Hoem. «Slåttekar i himmelen» er prima ferielektyre. Det er greit å ha god tid når ein les Hoem. Han seier mykje med få ord. Dessutan er språket i bøkene hans som den vakraste symfoni.

Vi held til ved strandbaren ManoEra. Dette er vår faste plass. ManoEra ligg på ein stille del av stranda. Dei som driv staden, Manolis og familien hans, er våre gode vener. Hos dei får vi solsenger, mat og drikke - samt massevis med omtanke og triveleg prat. Svært mange av gjestane på ManoEra er folk som kjem att år etter år. Vi er langt frå dei einaste som trivst her.

Løftar eg blikket opp frå boka ser eg ut over Middelhavet. Eit markant innslag i synsfeltet er Agios Theodoros. Øya er eit naturreservat som huser ein flokk med den utryddingstrua Kri-kri-geita. Ingen får lov til å gå i land her. Ein oppsynsmann, som også sørger for nok mat og vatn til dei om lag hundre dyra, passar på.

Ei historie fortel om ein mann som tok seg til rette og skaut ei av geitene. Triumferande la han ut eit bilde av byttet på Facebook. Ikkje lenge etter banka politiet på døra. Jegeren fekk 20.000 kroner i bot.

Den sida av Agios Theodoros som vender mot stranda vår er stupbratt, steinete og ugjestmild. På motsett side er landskapet flatare. Her finst det også litt vegetasjon. Geitene, som skal vere vanskelege å få auge på, oppheld seg i dette området.

Agios Theodoros er ein del av sjela til Platanias - denne late, sjarmerande og litt kaotiske byen som vi har vorte så glade i. I stille stunder på stranda, når eg let blikket kvile på øya, slår det meg at kjensla er den same som når eg sit på hytteverandaen og tek synet av majestetiske trollheimstoppar inn over meg. Tankane flyg. Sjela vert fylt med ro. Eg ser alt og ingenting på ein gong.

Ei veke igjen av opphaldet. Det er ein god tanke. Eg og Mette ser fram til dagar utan vidløftige planar og stramme tidsskjema. Det meste blir som det blir. Strandliv og gode stunder saman med folket på ManoEra. Trivelege middagar på Mythos. Litt handel. Ein trimtur kvar morgon. Ei utflukt til vakre Chania. Ja, slik er det vi innrettar livet. Og vi er skjønt samde om at annleis skal det heller ikkje vere.

Knut Hansen Nesje, som Edvard Hoem skriv om, strevde seg gjennom eit anna liv. Det vekkjer ettertanke å lese om slike karar når ein lever sorglaust på ei strand ved Middelhavet. Ikkje ofte nok blir vi påmint om at den velstanden vi i dag nyt godt av, og som gjev oss råd til kostbare sydenturar, byggjer på slit og forsaking frå menneske gjennom hundrevis av år.

I eige selskap

Idet eg skriv desse linene, startar eg på fjerde døgnet som eremitt. Eg kom åleine fram til hytta tysdag. No senkar fredagskvelden seg over stølen. I morgon har eg tenkt meg tilbake til sivilisasjonen.

Eg har levd livet sakte dei siste dagane. For ein som har sprunge om kapp med klokka i over førti år, er det befriande å ha full kontroll over eiga tid. Eg treng ikkje å vere konstant pålogga. Her oppe på Tæla er det ingen som krev noko som helst av meg.

Det einaste eg har sett av levande skapningar dei siste dagane er nokre sauer, ein hoggorm, ei ugle og fem - seks ryper. Av desse er det berre sauene eg har samtala med. Sauene seier ikkje så mykje. Men dei er nysgjerrige og dei ser deg.

Å trivast i eige selskap har ingenting å gjere med det å vere sjølgod. Når eg av og til tek desse friminutta for meg sjøl i fjellheimen, er det ikkje for å dyrke egoet. Det handlar derimot om den gleda som ligg i å kjenne at ein, tross rikelege mengder med stress og kav, har taket på sitt eige liv. At det bak den uforutsigbare kvardagen framleis ligg ein balanse.

Eg fann eit blogginnlegg på nettet som omhandler det å sleppe einsemda innpå seg. Her vert det referert til filosofen Lars Svendsen, som seier at «det vanskelige med ensomheten er at man må klare å falle til ro i seg selv.» Godt sagt og presist oppsummert, vil eg meine. Enkelt? Nei, ikkje alltid. Men fleire burde prøve.

Kvelden sig på medan eg festar dette tankespinnet til telefonen. Eg førebur eit siste punktum, og søkjer meg fram til NRK Jazz på radioen. Utfordrande akkordar fyller hytta. Jazzmusikaren er på mange måtar som eremitten. Han må stole på seg sjølv. Når livet ikkje går etter oppskrifta, er det improvisasjonen som gjeld.

Det gode liv i døropninga

Godt nøgd med meg sjøl, sit eg i døropninga på hytta og let tankane fare.

Kvifor eg er så nøgd? Det er fordi eg rakk å gje ytterdøra eit påkrevd strøk med beis før regnet kom.

No regnar det. Men takka vere at hyttebyggar Peder i si tid laga eit ekstra langt utspring på taket over inngangen, lir verken eg eller den nymåla døra nokor naud.

Eg har hytta og landskapet for meg sjøl denne helga. Ikkje eingong sauene som har kosa seg borti Fossafjellet i sommar er å sjå. Om eit par veker blir dei henta ned frå fjellet. For ein del av dei er nok ikkje framtida så lys...

Frå døropninga skuar eg ut over den vide og vakre Tæla. Terrenget er ikkje lenger einsfarga grønt. Innslaget av haustfargar er allereie tydeleg. Sjølv den makalause 2018-sommaren må gje tapt for årstidene sin evige syklus. Eg tenkjer tilbake på alle dei flotte sommardagane eg og Mette har fått oppleve på hytta i år, og gler meg over tanken på at det framleis er ei stund til sesongen er slutt.

Planen i dag var å rusle ein tur innover Tæla. Eg får sjå kva det blir til. Vedkløyving er også eit alternativ. Vêrgudane bestemmer. Med radio, kikkert og kaffekopp innafor rekkevidde, har eg det uansett ikkje så verst her i døropninga.

Hytteliv - uansett ver

Det er fredag ettermiddag. Vi er på veg til hytta. Regnet slår mot frontruta. Meteorologane spår skybrot seinare på kvelden.

- Det er kanskje muleg å finne dei som hadde avlyst hytteturen med slike verutsikter, seier eg til min beste halvdel.

Ho sit i setet ved sida av og strikkar.

- Heilt sikkert. Men den tanken har ikkje streifa meg, er svaret.

Det er greit å ha det slik. Eg og Mette bryr oss minimalt om veret. Vi kosar oss på hytta, uansett.

Det er ikkje bilveg til Tælastuå. 2,5 km og 300 høgdemeter må forserast til fots. Turen denne fredagen vart av det våte slaget. Det ausregna stort sett heile tida. Vi vart klissblaute. Da vi kom fram, var vi samde om at det hadde vore ein triveleg tur.

Vi gjennomfører det faste ritualet. Hente vatn. Tenne opp i omnen. Vaske seg og få på tørre klede. Fram med spekemat og tilhøyrande drikke. Radio, kortspel, fred og ro. Samtale. Ingenting er som ein fredagskveld på hytta.

Vi går til ro like over midnatt. Skodda ligg tett over landskapet. Det regnar og bles. I ei mørk og bister seinsommarnatt er det berre vi to. Med søget frå Fossåa som tonefølgje, og i håpet om at varselet om utverande ver laurdag stemmer, avsluttar eg og Mette dagen.

Når eg skriv desse linene, har det vorte laurdag kveld. Meteorologen spådde rett, og vi fekk ein fin dag i fjellet. I det gode arbeidsveret har vi fått rydda i uthuset, og all veden er kappa opp. Velstand!

Vi lever det gode liv i Tælastuå. Ingen saknar strøm. Ikkje TV. Ikkje oppvaskmaskin. Små gleder gjev kvardagen meining. Det enkle blir det store.

Vi ville ikkje ha bytta med nokon.

Veden ferdig oppkappa. Eit godt stykke arbeid.
Fossåa vaks fort da regnet kom.
Spekemat - eit fast fredagsritual.

 

Ein liten fjølende - og ei lang historie

Under opprydding i uthuset på hytta oppe på Tæla kom eg over denne fjølenden. Den stammar frå veggane i seterskjelet, som i si tid stod like ved.

Ein liten fjølende kan sette tankane i sving.

 

Eg hengte opp klenodiet inne i hytta. Rett som det er blir eg ståande og sjå på den sirlege inskripsjonen. Ein bit av ei eldgammal panelfjøl. Men likevel så uendeleg mykje meir. Eit lite stykke tre kan fortelje ei lang og innhaldsrik historie.

Marit Øye, som vart gift med Ola K. Nordvik i Nistua på Nordvik, er den einaste attlevande av gammeltantene og -onklane mine. I 1926 var ho fem år. Dette var tredje sommaren ho var saman med med mor si Gudrun Øye, mi oldemor, på setra.

Under arbeidet med Kvenndalsboka gjorde eg eit intervju med gammeltante, der ho fortalde om opplevingane på setra som lita jente. Sjølv om seterlivet også baud på lyse avbrekk, var dette to månadar prega av slit frå tidleg morgon til sein kveld. I dag greier vi ikkje å sette oss inn i korleis denne verkelegheita eigentleg var.

Som det går fram av intervjuet i boka, tykte likevel vesle Marit det var greit å vere på setra. Ho trøydde tida med ein trekubbe som vart kalla Tordenskjold. Bekken like ved setra vart bruka til leikeplass.

Verre var det med mora. Ho hadde ungar på garden nede på Kvennbø, og skulle gjerne ha vore i lag med dei. Gudrun mjølka rundt tretti kyr for hand to gongar om dagen heile sommaren. I tillegg kom alt det andre arbeidet som drifta av setra førte med seg. Ho vart sliten. Marit fortalde at mora ein gong gret da mannen Sivert gjekk heim etter eit besøk.

No er det mange år sidan oldefar Sivert gjekk heim frå setra for siste gong. I 1946 vart det slutt med setringa her oppe. Men minna om det som ein gong var lever vidare. Eg vandrar ofte rundt på stølen. Da hender det at ei line frå Hans Hyldbakk sitt dikt "Haust e Øyalin" kjem for meg: "... de tyt å søng frå tøftå allå stan". Ja, det er mest så ein ikkje kjenner seg heilt åleine.

I 26 år har eg hatt hytte på stølen. Mykje har forandra seg opp gjennom åra. Men ikkje alt. Seterfolket hadde same utsikt mot fjella som eg har i dag. Snøflekkane borti Bollknubben og Sula ser likeeins ut no, som da dei som skulle bli mi oldemor og gammeltante heldt til her. Songen frå Fosså har alltid gått i same toneart. Det er mange trådar som bind saman fortid og notid.

Ja, til og med ein liten fjølende hjelper til med det.

Flytting til setra 10. juli 1924. Oldefar Sivert ved hesten midt på bildet. Marit på tre år skal ha vore med i dette følgjet.

 

#Seterliv

Frå Hafella til Sentrum Scene

Nyleg fekk eg oppleve legenda Robert Fripp og bandet hans King Crimson på Sentrum Scene i Oslo. For meg starta eigentleg denne turen i kårstua på garden Hafella i Tingvoll hausten 1972.

Konserten er slutt, og publikum får lov til å fotografere.

 

Her, i ein avkrok ved Stølvatnet, residerte ein av mine musikkinteresserte gymnaskompisar. I dag er han professor. I skulemiljøet utmerka han seg med å køyre rundt på ein trømoped som var tapetsert med klistremerke frå Senterungdommen. Dessutan var håret så langt at han måtte bruke ei spenne for å halde sveisen på plass.

På kåret sitt hadde denne karen ein Tandberg bandopptakar med mykje spennande musikk. Det vart nokre lange kveldar på Hafella. Den komande professoren tok meg inn i verda til grupper som King Crimson, The Nice og Colosseum, samt moderne jazz. Gjennom livet har eg bruka mykje tid på å utforske ny musikk. Dei finaste skattane er ikkje dei som ligg oppe i dagen. Spiren til utforskartrongen vart sådd i det gamle huset på Hafella.

Gymnastida handla for mitt vedkomande svært mykje om musikk. Vi var ein gjeng som diskuterte musikk, krangla om musikk, lytta til musikk og kjøpte plater. Engelske musikkaviser, som regel kjøpt i Kristiansund, var obligatorisk lektyre. Summen av alt dette vart at vi lærte mykje - også av kvarandre. Tida i lag med musikknerdane på Tingvoll har prega meg i all ettertid.

Å kjøpe plater var for øvrig ikkje nokon spøk for ungdommar med knappe budsjett først på 70-talet. Den gongen kosta ei LP-plate like mykje som seks - sju middagar på Vidsyn. Til samanlikning kostar i 2018 ei vinylplate og ein kafeteriamiddag omtrent like mykje.

King Crimson ga ut si første plate, "In the Court of the Crimson King" i 1969. Sidan har det vorte ein imponerande produksjon, spreidd over seks tiår. Musikarar har kome og gått, men Robert Fripp, som no er 72 år gammal, har halde det heile saman. Den musikalske stilen har opp gjennom åra vore skiftande. Men sett ein seg inn i Robert Fripp sitt univers, er det samstundes ikkje vanskeleg å finne ein raud tråd i denne eigenarta miksen av rock, jazz og samtidsmusikk.

Eg tok tak i trådenden i 1972, og har sidan heldt fast på han. Konserten i Oslo, saman med Ole Magne og Bjarne, vart ei sterk oppleving på meir enn eitt plan. Der og da satt eg fjetra av eit åtte mann stort ensemble som leverte prestasjonar i verdsklasse. Samstundes gjekk tankane tilbake til kåret på Hafella, og alt det som desse kveldane ved bandopptakaren skulle resultere i.

Ved sida av meg hadde eg to eidsbyggar som og har gjort sine musikalske reiser. Vi starta på same plassen, og dro ut i musikkverda kvar for oss. Sidan har våre vegar kryssa kvarandre titt og ofte.

Kameratskap. Samhald. Felles trådar mellom fortid og notid. Ein stor kveld.

#kingcrimson #musikk #tingvoll

 

 

Tankar frå ein fersk buaværing

Eg har jobb på Sunndalsøra, hytte på ein seterstøl i Trollheimen og hus og heim i Bud. For ein halvgammal kvennbøgarding byr livet på mykje variasjon og store kontrastar.

Mykje fint å kvile blikket på i Bud.


I snart fem månadar har eg vore buaværing. Om det går an å kjenne seg heime ein stad etter så kort tid, er det akkurat det eg gjer. Når eg på veg heim frå arbeid om kvelden passerer Tornes og ser toppen av Gulberget i det fjerne, er det  som om det skjer noko i bringa.Tenk å ha ein slik plass å fare til!

Bud har alltid fascinert meg. Det er den finaste staden på Romsdalskysten. At eg i godt vaksen skulle ende opp her, heilt ute på svaberga mot Hustadvika, er eit resultat av mange samantreff. Men slik er livet. Om det er ein plan attom det vi held på med, er ikkje denne så god å få auge på. Alt synes å skje tilfeldig. Det gjeld å gripe dei sjansane som byr seg.

Eg er ein landkrabbe. Kanskje nettopp difor er det eg kan bli sittande i timevis i loftstua og sjå på havet - dette mektige elementet som eg eigentleg ikkje kan noko med. Men synet bergtek. Lyset med sine brå skiftingar. Bølgjene. Båtane - enten det no er små fiskeskøyter, hurtigruta eller enorme turistskip med fleire tusen passasjerar om bord som passerer. Det vert jamnt turar med kameraet etter kyststien.

Kvennbø, der eg vaks opp, er ei lita grend tufta på bondekulturen. Fiskeværet Bud har ei heilt anna historie. Likevel har eg meir enn ein gong vorte overraska over kor sterkt mange av dei verdiane og tradisjonane som eg fekk med meg heimanfrå, også pregar folket og kulturen her ute. Forklaringa er vel ikkje meir komplisert enn at bonden og fiskaren historisk sett har mykje til felles, sjølv om deira kamp for føda i praktisk arbeid har arta seg forskjellig.

Eg opplever mykje samhald og god patriotisme i Bud. Eit jordnært folk stiller opp for kvarandre og lokalsamfunnet. Når blomstrande, lokale musikkrefter byr på adventskonsert er kyrkja full. Her trekkjer ein korpsbasar fleire hundre menneske ein laurdag ettermiddag. Utruleg! Og når Haraldr Hov Bjellvåg på museet arrangerer værvandring, møter folk mannjamnt opp.

Innfødde buaværingar opplever alt dette som sjølsagt. For meg som innflyttar blir slike ting teikn på kvalitet og identitet. Det er ikkje alle bygder som har det på denne måten. Langt ifrå. Folket i Bud har mykje å ta vare på. Det kjennest utruleg greit å vere ein av dei.

Avstanden mellom svaberga og seterstølen var, i overført tyding, mykje kortare enn eg trudde.

Eit turistskip dukka opp...

 

Kveldstur utom landa. Her er grunnen til heile greia: Mette.

 

Fotball-VM i 52 år - og eit minne om Eusebio

Det er 52 år sidan eg følgde med på mitt første fotball-VM. England vann til slutt, men min store helt vart Eusebio frå Portugal.

Det blir VM-fotball i fire veker.

 

I åra etter 1966  har eg fått med meg det meste frå alle fotball-VM. Heltar har kome og gått. Men for meg kan ingen kan måle seg med Eusebio. Han gjorde eit uutsletteleg inntrykk på ein fotballinteressert tiåring.

Fotball-VM i England sit spikra i minnet den dag i dag. For ein som ikkje gjorde anna enn å sparke fotball heile sommaren, var det ei nesten ubegripeleg hending å få servert ein heil meisterskap på TV. Fotballkamp kvar kveld i fleire veker var uvant kost på den tida. Eg hugsar at slåttonna gjekk lett. Alle tankar var retta mot kvelden og kampen som vi skulle sjå. Middagspausen vart bruka til å klippe ut alle avisreportasjene frå England, og til å ajourføre resultata i kampoppsettet, som var klipt ut frå Adresseavisen.

Det var i grunnen mange stjerner å velje mellom i denne meisterskapen. Tyskland hadde legendariske Franz Beckenbauer (eg trudde lenge han var ein back som heitte Bauer) og Uwe Seeler. England sitt lag romma spelarar som brørne Charlton, Bobby Moore og Gordon Banks - for å ha nemnt nokre.

Men Eusebio vart min mann. Han dribla og skaut, og ikkje så reint sjeldan hamna ballen i mål. Han vart toppscorar under VM i 1966. Fleire fotballinteresserte enn meg hugsar nok kvartfinalen mot Nord-Korea, da Eusebio avgjorde kampen nesten åleine. Nord-Korea sjokkåpna og leia 3-0 over Portugal etter 22 minutt. Det var krise for oss som heldt med portugisarane. Men så kom Eusebio. Måljegeren sette inn fire fulltreffarar på rad, før lagkompisen Augusto, den lynraske vingen, sørga for at sluttresultatet vart 5-3.

Semifinalen vart derimot eit trist kapittel for Eusebio. Portugal måtte gje tapt for England, og Eusebio forlet banen gråtande. Det gjorde eit voldsomt inntrykk. I 1966 gret ikkje vaksne menn i utrengsmål - og i alle fall ikkje på TV.

Når sommarkveldane no atter vert fylt med fotball, er det artig å tenke attende på den store meisterskapen i 1966. England-VM var gjennombrotet for TV-fotballen her til lands. Bilda flimra forbi i svart/kvitt, og overføringane var sjølvsagt mykje meir primitive enn i dag. Den såkalla ekspertkommentatoren var ikkje oppfunnen, og sendingane varte akkurat like lenge som kampen. Ingen intervju, ingen kommentarar og ingen gjester i studio.

Men for fotballgale guttungar var det heile ein sensasjon - eit innblikk i ei verd som vi på førehand knapt hadde forestilt oss at vi nokon gong skulle få ta del i. Etter at TV-overføringa frå England var slutt, bar det ut på den lokale fotballarenaen, gardstunet, for å praktisere kunstene vi hadde lært. Den som stod i mål var Gordon Banks. Ein eller annan fekk æra av å leike fartsfantomet Augusto, og håpefulle talent utan fart i kroppen spela Jackie Charlton. Overmennesket Eusebio heldt vi oss unna - av ærefrykt. Der gjekk det ei grense.

Eusebio, som eigentleg kom frå Mosambik, døydde i 2014. Han fekk aldri oppleve å bli verdsmeister. Eg held som vanleg med Portugal også i år, men innser for at sjansane for at dei skal vinne er heller små. Det får bli som det blir. Minnet om Eusebio og om ein uforgløymeleg fotballsommar må eg likevel heidre kvart fjerde år.

#fotball #VM

Tidleg sommar - carpe diem!

Kalenderen viser 2. juni og Tæla er snart grøn. Noko slikt har eg ikkje opplevd før. Sommaren er alt komen - fleire veker før tida.

Vanlegvis er landskapet her oppe brunt i byrjinga av juni. Ja, det kan også vere snø. For 23 år sidan gjekk folk på ski over stølen den første veka i juni. Og Fossåa låg framleis under snø og is.

Naturen går sine eigne vegar.

Sakte sig kvelden på, og vi som residerer i Tælastuå sit på verandaen og tek herlegdomen inn over oss. Vi har hatt ein makalaus fin dag. Ikkje eit einaste såkalla fornuftig gjeremål er utført. Faste rutiner, avslappping med godt lesestoff, soling og ein fin tur langs Fossåa med innlagt lunsj tok den tida det tok.

Av og til handlar livet om berre dette eine: Carpe diem. Grip dagen!

Ein privilegert redaktør

Utsikt mot Sunndalsfjorden frå hotellglaset.

 

Det er tysdag kveld. Eg residerer på Trædal hotell & turistsenter, som eg vanlegvis gjer ein gong i veka.

Bak meg har eg ein arbeidsdag på tretten timar. Ei lang økt, ja. Men eigentleg nokså lystbetont. Eg blir visst aldri lei av dette lokalavislivet.

I dag har det rett og slett vore artig. Vi held på med Hydro Cup-avisa, som er eit av dei verkeleg store løfta i løpet av året. Redigeringsarbeidet går lett når ein ser at journalistar og frilansarar leverer artiklar av beste merke, og annonseinntektene er høgare enn nokon gong. Det er i det heile tatt eit privilegium å få vere redaktør i eit arbeidsfellesskap som Aura Avis.

Vi har ei enkel målsetting: Innafor sitt nedslagsfelt skal Aura Avis heile tida vere best.

Det er ein kamp.

På papir.

På nett.

Eit kjør for å finne dei beste sakene.

Ei evig jakt etter den neste annonsekrona.

Eg tykkjer vi jamnt over lukkast godt. Fordi: Eg har medarbeidarar som brenn for lesarane, annonsørane, avisa og arbeidsplassen sin. Eg jobbar i lag med ein gjeng som alltid tek ut det siste for at resultatet skal bli så godt som muleg. Over tid utgjer denne mentaliteten ein stor konkurransefordel.

Eg kjem til at dette er den 22. Hydro Cup-avisa i mi redaktørtid i Aura Avis. Gjennom alle desse åra har vi vore samarbeidspartnar med cupen, som ikkje kan kallast noko anna enn eit eventyr. Hydro Cup er i dag ein fotballcup som på alle måtar held nasjonalt toppnivå. For Aura Avis er det ei ære å få vere ein liten del av dette fenomenale maskineriet.

Det har absolutt vore ein god dag. I morgon skal vi fullføre avisa, før ein ny deadline ventar tjuefire timar lenger fram. Slik er denne runddansen, som fanga meg for 41 å sidan.

Gjennom glaset ser eg at Flånebba har teke på seg eit tynt slør av kveldsdis, og lysa frå verket, som aldri søv, blenkjer inne i fjordbotnen. Det er på tide å ta kvelden.

Kanskje kjem eg til å drøyme om Hydro Cup.

Naturen lurte meg

Eg trudde det skulle bli sein vår i fjellet i år. Men naturen lurte meg. Eg sit for meg sjølv på hytteverandaen, og ser at i løpet av halvanna veke har det har skjedd ein revolusjon her oppe.

Da eg forlet hytta 1. mai, låg snøen meterdjup heilt inn til hytteveggen. Det var skiføre til langt ned i liene. I dag fekk eg ikkje bruk for ski. Med unntak av nokre få snøflekker her og der, var det bart heile vegen frå Kvenndalen og opp til stølen.

Innover Tæla er det framleis snø nok for den som vil ta ein skitur. Men held mildveret fram, vil ikkje det vare lenge.

Det følgjer ein del ritual med dette hyttelivet utanfor allfarveg. Den første fotturen om våren er eitt av desse. På stien trør eg i mine eigne fotefar frå i fjor haust. Rundt meg vaknar tre og busker, mine vener, til liv. Fjella, som sakte ristar av seg vinterkåpa, seier god dag. Møtet med alt dette som eg kjenner så vel, gjer alltid inntrykk. Eg har vorte eitt år eldre. Men naturen er den same.

Frå verandaen ser eg Fossåa, som endeleg har fått fridomen sin tilbake etter månadar under snø og is. No briskar ho seg med vårsøg og skummande vatn i kåte kast på ferda mot fjorden.

Sola ser ut til å takke for seg. Eg hentar jakke, sitteunderlag og pleddet som Mette har strikka. Aldri i verda om eg går inn no. Kvelden er ung. Livet skal nytast. Eg seier som Olav Thon: Gjer dine gleder enkle.

Når PR-kåte programleiarar står i vegen

Eg køyrer mykje bil. Ein stor del av tida bak rattet brukar eg til å høyre på radio. Mine utvalde kanalar er P2 og NRK Alltid nyheter - med NRK Jazz og P9 Retro som lufteventilar. Kommerskanalane styrer eg unna.

Skjermdump frå nrk.no.

 

- Ein skal behandle dei medverkande med respekt og la dei sleppe til.

Det var slutthelsinga frå NRK-legenda Oddgeir Bruaset, da han takka for seg etter mange år i radio og TV. Kanskje var utsegna mest mynta på programleiarar i fjernsynet. Men mange som jobbar i radioen burde også ta til seg rådet.

Bruaset seier i intervjuet med nrk.no at han er provosert av PR-kåte programleiarar, som set seg sjølve framfor gjestar og intervjuobjekt. Programleiarar skal stille vettuge spørsmål, informere og prøve å avdekke det folk prøver å skjule, og ikkje behandle dei som er med i programmet som statistar. Når "Der ingen skulle tru ..." har vorte ein suksess, er det fordi sjåarane møter spennande og ekte menneske, og ikkje på grunn av programleiaren, meiner Bruaset.

- Difor er det heilt i orden at eg er relativt usynleg, og eg meiner at fleire burde vere det, seier han.

Eg merka meg dette intervjuet da det i si tid vart publisert, og eg tenkjer ofte på orda til Bruaset når eg i dag høyrer på radio eller ser på TV. Dei kommersielle radiokanalane er eit kapittel for seg. Der er dei som sit bak mikrofonen så støyande, "kule" og høge på seg sjøl, at i alle fall ikkje eg orkar å høyre på.

Men NRK er på god veg til å hamne i same grøfta. Distriktsprogram, Nitimen og andre flaggskip vert fylt av programleiarar - det må jo alltid vere to - som skvaldrar i veg og fniser og ler av kvarandre sin humor.

P1 er ikkje lenger min kanal. Som sagt, eg held meg NRK til P2 og Alltid Nyheter. "Nyhetsmorgen" frå klokka sju og utover kvar morgon er verkeleg til å bli klok av. Her møter ein dyktige programleiarar og god journalistikk på ein arena som er kjemisk fri for "låtar".

Apropos dette med musikken, som vert misbruka overalt: Eg vil tru at dei som høyrer på aktualitetsprogrammet "Her og nå" om ettermiddagen stort sett er godt vaksne menneske. Kvifor programmet da må brytast opp med store mengder tenåringsmusikk, er ei gåte for meg.

Om morgonen må eg likevel innom P1 så snarast for å få med meg distriktsnyheiter i eit par minutt litt over klokka åtte. Så er det ein ny P1-visitt ti på halv ni for å høyre andakten. Morgonandakten i radioen har i dag ei form som appellerer mykje breiare enn den tida da eg var innom kåret og slo på radioen til oldemor mi, slik at ho fekk med seg eit gudsord inn i dagen. Blant mange dyktige formidlarar av livsvisdom og inspirasjon sett eg særleg stor pris på Henrik Syse. Syse, som er son av tidlegare statsminister Jan P. Syse, er filosof, forfattar, foredragshaldar og forskar. Han er også nestleiar i nobelkomiteen. Ein usedvanleg klok mann!

Så vert det Fadervår og velsigning til slutt - som regel inne i Øksendalstunnelen. Det toler eg godt å høyre langt inne i svarte fjellet. Åra saman med oldemor Gudrun sette sine spor.

Oddgeir Bruaset høyrer til ein kategori programleiarar som vi i dag ser og høyrer stadig færre av. Men heilt borte er dei ikkje. Ein av mine favorittar, som eg vil trekke fram som ei eksempel, er Finn Bjelke. "Popquiz", som han leiar kvar laurdag formiddag på P1, er eit av dei mest populære programma i denne kanalen. No er popmusikk noko som i utgangspunktet fengar hos mange. Likevel er eg sikker på at lyttartala ikkje ville ha vore så høge utan Bjelke sin ordkunst og briljante programleiing. Det handlar om å skape kontakt med lyttaren og - ikkje minst - evne til å få dei som ringer inn til å gje av seg sjøl. Finn Bjelke, som i 2007 vart tildelt Riksmålsforbundet sin lyttarpris, er ein meister i å servere verbale gullkorn. Men han gjer det utan å ta stor plass. "Herreavdelingen", der Bjelke opererer saman med bl.a. Yan Friis, er også eit meisterverk av eit program

På mange måtar er Finn Bjelke notidas svar på Rolf Kirkvaag.

For øvrig les eg akkurat no Asbjørn Bakke sin biografi om Erik Bye. Boka er i seg sjølv eit stykke imponerande forteljarhandverk. Innhaldet gjev lesaren eit bilete av ei mann heilt utanom det vanlege. Erik Bye var ein einar på mange felt. Innafor media vil han for all framtid ruve som ein bauta.

Mange av dei som i dag sit og breier seg bak mikrofonar og framfor kamera har mykje å lære av Erik Bye.

#nrk #popquiz #henriksyse #finnbjelke #oddgeirbruaset #herreavdelingen

Vi som kjempar for språket

Nils Ulvund - ein stor inspirator og vegvisar.

 

Ein laurdag i mars var eg invitert til årsmøtet i Nordmøre Mållag for å halde eit innlegg. At eg på same møtet skulle bli tildelt målprisen for 2017,
kom som ei stor overrasking. For å seie det mildt.

Men når eg no ein gong har fått prisen, er eg både stolt og takknemleg. Eg har alltid vore oppteken av språk, og i stadig sterkare grad har det gått opp for meg kor viktig det er at vi slår ring om det norske språket.

Skriftkulturen vår bygger på to likeverdige målformer. Når eg er medlem i Noregs Mållag og engasjert nynorskbrukar, er det ut frå eit grunnleggande språksyn som går ut på at vi også i framtida skal ha ein skriftkultur der nynorsk og bokmål lever side om side. For meg er i tillegg teikning av medlemskap i mållaget ei handling i solidaritet med nynorsken. Som ein del av ein norsk skriftkultur under press, er nynorsken enda meir sårbar enn bokmålet. Å stå opp for nynorsken, er etter mitt syn å stå opp for ein viktig del av norsk identitet og kulturarv.

Ivar Aasen starta den norske målreisinga midt på 1800-talet. Sjølv om det er lenge sidan, er kampen for full språkleg jamstelling likevel ikke ferdig. På ei rekkje område er det framleis ein veg å gå. Noregs Mållag har ein jobb å gjere. Samstundes har den klassiske norske målstriden, slik den historisk sett har arta seg, på mange måtar gått ut på dato. Vern om ein tospråkleg norsk skrifttradisjon krev at bokmål- og nynorskfolk står saman.

Når eg som tospråkleg skribent får målprisen, tek eg det som eit uttrykk for at mållaget også tenkjer i dei same banar. Eg har hatt mange samtalar med Nils Ulvund, den ivrigaste og mest vidsynte nynorskforkjemparen eg kjenner, om dette temaet. Nils har vald dialogen som sin fremste abeidsreidskap. For meg har han vore ein stor inspirator og vegvisar. Nils har aldri kritisert meg for å skrive bokmål. Derimot har han stimulert meg til å etter kvart bruke mykje meir nynorsk enn eg gjorde før.

«Eigentleg er du meir nynorskmann enn eg, du Lars Steinar,» har Nils fleire gongar sagt til meg. Eg skal la den mannjamninga ligge. Men uansett kan eg seie: Denne prisen deler eg med deg, Nils. Gjennom måten du arbeider på, og den entusiasmen du legg for dagen, er du verkeleg ei kraft som målreisinga anno 2018 treng.

#Språk #Nynorsk #Kultur

Ei påske i luksus

Påskegjestar på Tæla. Ole Johan Kvendbø (t.v.) hadde med to geiter, som stortreivst i påskefjellet. Både Ole Johan og Oddvar Kvande er fast inventar på Tæla 1. påskedag.

 

Eg har feira hyttepåske oppe på Kvennbøtæla kvart år sidan 1993. Hytta er litt meir påkosta i dag enn den gongen. Men framleis dyrkar vi det enkle livet. Her er verken strøm eller vatn, og vi må gå opp bratte lier for å kome fram til hytta. Vi ligg også utanfor alt som heiter oppkøyrde løyper.

Men dette er vår luksus. Ein luksus i form av kvardagslege gleder, nærleik til naturen - og til kvarandre. Det er befriande å å kome inn i eit rom der tidsfristar og tidstjuvar ikkje eksisterer. Det er verkeleg ein luksus å få vere herre ikkje berre i eige hus, men i eige liv.

Kortspel er ein del av hyttekosen. Mette er ikkje lett å slå. 

 

Saknar du fjernsynet, spurte min beste halvdel ein kveld i påska. Ho var travelt oppteken med strikking, og eg sat konsentrert over eit kryssord. Nei, sjølsagt sakna eg ikkje fjernsynet. Og det veit eg at ho heller ikkje gjer når vi er på hytta. TV-program som vi måtte gå glipp av er aldri noko tema. Derimot har vi stor glede av radioen. Det er berikande å kunne finne ro med ein kanal der folk samtalar på sivilisert og oppysande vis, utan å heile tida verte avbrotne av "låtar". Vi har slike kanalar i Noreg - takka vere NRK-lisensen.

Påsketuristar skjærtorsdag. Mette saman med Marit og Einar Grønnes.

 

Det fer ikkje så mykje folk forbi hytta i løpet av ei påskehelg. Men besøk dukkar opp av og til. Det gjorde det også i år. Dessutan har det vorte ein tradisjon at vi held ope hus 1. påskedag. Da er vi 15 - 20 menneske som pratar, drikk kaffe og hygger oss i lag. Mange, for ikkje å seie dei fleste, kjem att år etter år. Vi som feirar påske i "Tålastuå" set umåteleg stor pris både på tradisjonen og det trivelege samveret. 

Oppe på Tæla er det enno rundt halv­an­nen me­ter med snø. Dei fi­nas­te ski­hel­ge­ne har vi framleis til gode. Så kjem vå­ren for fullt. Na­tu­ren vak­nar, og tek  grad­vis på seg som­mar­drak­ta. Det er eit even­tyr å få vere med på kvart år.

Snart ber det til fjells igjen.

Kveld på Tæla.

 

Langfredag

Vi lever livet sakte oppe på Tæla. Ein skitur. Eit triveleg besøk. Kos i solveggen. Mat og drikke. Radio, bok og kryssord. Slik har denne langfredagen gått.

Og den skulle ikkje ha vore annleis. Det er akkurat på dette viset vi vil ha påska, vi to i Tælastuå. Eit enkelt liv med tid til å leve. Tid til å tenke. Tid til å sjå kvarandre. Betre kan det ikkje bli.

Trass i at den eine solblanke dagen avløyser den andre, er det kaldt i Trollheimen. Termometeret viser minus ti om natta og berre nokre få plussgrader midt på dagen. Men vi lir ikkje noko naud. Vedlageret er rikeleg, og vi kler oss etter vêret.

For oss som er så gammaldagse at vi ikkje startar påska før onsdag, inneber langfredag at vi enno ikkje er komne halvvegs i påskeferien. Det har vore fine dagar så langt, og vi gler oss til dei som kjem.

Eg sett punktum for denne epistelen medan ei kveldsbleik sol sender dei siste langfredagsstrålane inn over stølen. Snart dukkar månen opp. Atter ein gong blir vi sittande ved glaset og ta magien inn over oss. Påskemagi.

Den første turen

Ein kveld med nydelege fargar.

 

Å kome fram til hytta for første gong etter vinterdvalen er noko heilt spesielt. Laurdag 17. mars starta hyttesesongen oppe på Tæla i år. Eg gjekk den vante ruta opp liene på ski, medan Mette fekk skyss med skuterkøyrar Gunnar.

Dei kom fram ei god stund før meg, og kunne ønske ein sveitt og sliten skiløpar velkomen med oppvarma hytte og mat på bordet. All proviant og ved var kome i hus, og Gunnar var, til overmål, allereie ferdig med å restaurere ytterdøra. For ei lukke! Og heldige er vi som har denne altmulegmannen frå Todalen til å hjelpe oss. Han ordnar alt. Absolutt alt.

Siste turen i fjor gjorde eg i byrjinga av november. I tida etterpå har eg og Mette styra med våre daglege gjeremål gjennom vinteren. Tælastuå har trufast stått på plassen sin og venta, slik ho har gjort sidan ho vart bygd tidleg på femtitalet. Dei første åra var det byggmeister Peder saman med fru Ane som gjorde entre når våren til slutt vann over vinteren oppe på Tæla. Sidan 1992 har eg og mine kome opp og markert sesongstart. Så høyrer det med til historia at vi i år nok ikkje var dei aller første som kryssa stølen. Jerven hadde vore før oss. Spora viste at han hadde luska rundt på ein inspeksjonsrunde ved hytta ikkje lenge før vi kom. 

Det er høgtid over den første turen. Å kome inn i hytta og kjenne på denne stemninga og atmosfæren som du er så glad. Dei faste rituala som skal gjennomførast. Du let blikket gli over fjell og tæl, og tek atter ein gong innover deg at her - akkurat her - er det du djupast sett høyrer til.

Gunnar takka for seg, og etter kvart seig kvelden på. I det fine veret fekk vi oppleve eit fargespel av dei sjeldne, før sola gjekk til kvile bak Reinsfjellet. Så vart det spekemat med noko godt i glaset attåt - slik vi alltid gjer det første kvelden når vi er på hytta. Eit ritual, det også.

Ein solrik laurdag vart avløyst av ein heller bister søndag. Men slik er fjellet. Vi baska oss ned til dalen på skiftande føre, vel nøgde med helga og fulle av forventning til påska som ikkje er mange dagane unna.

Spekemat. Også eit ritual.

 

Stor nedtur - stor prestasjon

10000-meteren er berre to minutt gammal, og alt ser lyst ut.

 

Etter at Marit Bjørgen og Daniel-André Tande hadde leverte varene i Holmenkollen, skulle søndagen toppast med norsk verdsmeister på skøyter i  Amsterdam. Den første på 24 år. Eg rigga meg til i stolen. Etter den fabelaktige 1500-meteren, var forspranget til Sverre Lunde Pedersen så stort at den siste mila mest var å sjå på som ein formalitet. Trudde eg.

Men når det gjeld sport, er det lett å forrekne seg. Bergenseren datt. Gull vart til sølv.

Sverre Lunde Pedersen vart snytt for tittelen. Men han vil for alltid stå som den moralske meisteren. Han tok 2. plassen i VM med fall. Og attpå til: Han slo Sven Kramer i samløp på 10000-meteren - med fall. Dette VM-sølvet er ein av dei største norske idrettsprestasjonane gjennom alle tider.

Vi som er er interessert i idrett, likar dramatikk. Men denne dagen vart det i meste laget. Sverre Lunde Pedersen var den klart beste løparen gjennom helga. Når ein utøvar mister laurbærkransen på ein måte som dette, er det berre trist. Trist for han som datt. Og siger med bismak for han som no kan kalle seg verdsmeister. Men slik er altså idretten. Som oftast rettferdig. Nokre gongar brutal og hjarteskjærande.

Ser vi bort frå at VM i Amsterdam enda i eit antiklimaks, har det vore ei fenomenal skøytehelg. Eg trudde at eit meisterskap utandørs i 2018 skulle verke avleggs. I staden vart det ei oppleving av dei sjeldne. Spenning, gode norske prestasjonar, nederlandsk folkefest og utandørsbane skapte nostalgiske bilete inne i skolten på ein gammal skøyteentusiast. Eg tenkte på meisterskapshelgene på 60- og 70-talet, da vi satt klistra til TV-skjermen og noterte rundetider. Bjørnsen og Jorsett, differansar, tal og skiftande ver- og isforhold. Det var verkeleg noko å leve seg inn i. No kom mykje av dette att. Vi fekk ein 5000-meter i plaskregn. Ville veret lette? Kva om kvikksølvet kraup eit par hakk nedover? Og kva med sola? Gamle, og ein gong viktige problemstillingar vart som nye.

Sidan Sverre Lunde Pedersen heilt sikkert kjem over fallet nokså fort, må eg også klare å riste denne opplevinga av meg. Livet går vidare. Sesongen er ikkje slutt, og om eit år kjem ein ny sjanse til å bli verdsmeister. Eg tippar Lunde Pedersen, verdas beste skøyteløpar, grip den sjansen.

#skøytevm #sport

Det går ikkje så verst...

Bud. Hit går det an å flytte.

 

For mange år sidan, det er sikkert både tjue og tretti, sat eg på ein restaurant i Bud og inntok ein betre middag. Eg kikka ut gjennom glaset og tenkte med meg sjølv: Den som hadde fått bu her.

No viser kalenderen 2018, og eg bur faktisk i Bud. Ei lang reise, fylt av tilfeldigheiter, bevisste valg, uflaks og - aller mest - flaks, gjorde at eg frå februar dette året har adresse Robinsonmarka 26, 6430 Bud. Eg vart fræning for fem år sidan. Men Elnesvågen var aldri meint som noko anna enn ein mellomstasjon. Vi ville til Bud. I fjor dukka det opp ein sjanse som vi etter kvart innsåg at vi ikkje kunne la gå frå oss. Difor sit eg her på på det som skal bli mitt heimekontor, mellom pappkassar og uplassert inventar, og skriv denne epistelen. Sakte men sikkert blir dette husveret til ein heim. Vi gler oss over kvart eit framsteg, og skjønar allereie no at vi har gjort det beste valet som gjerast kunne.

Livet er ei merkeleg reise. Etter snart 62 år på denne planeten, har eg etter kvart forstått at det jordiske opphaldet til sjuande og sist handlar om å ta imot - ikkje å kjempe imot. Det som skjer, det skjer. Bud, heimplassen til Mette, låg der og venta på oss. Så utruleg mange har ønskt oss velkomne. Her kjem vi til å trivast. Ja, dei seier til og med "kjøle" her ute i havgapet.

Det er langt frå Kvennbø til Bud. Men etter å ha budd på fleire plassar opp gjennom åra, opplever eg at her - ute mot Hustadvika - finn landkrabben meir enn andre stadar att dei verdiane og tradisjonane som i si tid vart grunnmuren for livet og livssynet hans. Det høyrest kanskje rart ut. Men slik er det. I Bud går det an å finne seg sjølv.

Ein middag for mange år sidan. Ei ferd gjennom åra. Eit liv. Eg ser ikkje Skarfjellet, men Gulberget. Eg køyrer tolv mil kvar veg til og frå jobb på Sunndalsøra. Samstundes er det ingen som har ein flottare arbeidsveg enn eg. Veret. Lyset. Naturen. Hustadvika. Ville fjell som strekkjer seg halvannan kilometer rett opp frå sjøen. Eit eventyr kvar dag.

Og så sjølve ankerfestet for alt dette: Seterstølen oppe på Kvennbøtæla. Snart startar ein ny hyttesesong. Søget frå Fossåa og utsikta mot Sul-toppane skal fylle kropp og sjel. Kjensla av å gå i fotefara til sine eigne forfedrar gjev livet meining. Om ikkje lenge sit eg atter oppe på Fintenkjarplassen med kikkerten og kaffekoppen. 

Det går ikkje så verst akkurat no.

Stølen ventar.

Ei musikalsk pilegrimsreise til Drammen

Ei investering som skulle kome til å bety mykje.

 

Når Procol Harum spelar i Drammen 1. februar, vil det vere to kvennbøgardingar i salen. Underteikna og broder Ole Magne er på musikalsk pilegrimsferd. 43 år etter at vi første gong opplevde Procol Harum i Studentersamfundet i Trondheim, skal vi kjenne på felles røter og leve ut den interessa som alltid, og meir enn nok anna, har knytta oss saman. På kvart vårt vis har vi fylt livet med musikk. Dei første stega inn i denne verda tok vi saman.

"A whiter shade of pale" med Procol Harum er ein av verdas mest spelte songar. Songen vart ein kjempehit da den kom ut i 1967. Ja, så stor var suksessen, at Procol Harum aldri seinare skulle greie å gje ut noko som kom i nærheita av "A whiter shade of pale" verken når det gjaldt salstal eller popularitet.

Men det betyr ikkje at Procol Harum laga berre ein melodi som er verdt å høyre på. Tvert om. Sidan 1967 har gruppa gjeve ut rundt tjue album, fulle av det eg vil kalle musikk for evigheita. Problemet er berre at så altfor få har oppdaga denne gullgruva. Vi som var så heldige at vi tok oss bryet med å kikke bak "A whiter shade of pale", fekk oss derimot "eit soundtrack for livet", som det heiter på godt norsk.

Om eg ikkje kan måle meg med samlaren Ole Magne, har eg opp gjennom åra klart å etablere ei platesamling av ein viss størrelse. Rundt eitt tusen LP- og CD-plater har det vel vorte. Nokre av desse innkjøpa sit som spikra i minnet. Den første Procol-plata kjøpte vi to brørne saman i 1971 eller 1972. Det var ei samleplate, med melodiar frå gruppa sine fire første album. Investeringa vart gjort på samvirkelaget på Skei, etter ei svært nøye vurdering. Det sto mellom fleire alternativ, og budsjettet var ikkje all verda. 45 år etterpå kan eg trygt seie at det var ein platehandel som skulle kome til å påverke meg for resten av livet.

Seinare kjøpte eg bandet sitt legendariske konsertalbum frå 1972, innspela saman med symfoniorkester og kor i Edmonton i Canada. Plata kom i posten frå England, og eg hadde gått og venta i mange veker. Men dette var midt i haustonna. Eg hadde teke meg fri frå gymnaset i nokre dagar for å gjere gardsarbeid, så pløyinga måtte gå først. Musikken fekk vente til ut på kvelden. Slik var det den gongen.

"Procol Harum Live: In Concert with the Edmonton Symphony Orchestra", som meisterverket heiter, er utan tvil den plata eg har spelt mest opp gjennom åra. Den dag i dag tek eg ho fram. Haustonn-eksemplaret er teke vel vare på. 20 minutter lange "In Held 'Twas in I", heile B-sida på LP-utgåva, gjer like stort inntrykk i 2018 som for 45 år sidan. Det er alltid noko nytt å finne.

Procol Harum slo igjennom i ei tid da den nye rocke- og popmusikken var på full frammarsj. Mange av gruppene på denne tida var gitarbaserte. I Procol Harum var det tangentar og klassiske overtonar som dominerte. Dei hadde både orgel og piano i besetninga. Saman med det bluesinspirerte gitarspelet til Robin Trower, skapte Procol Harum ein "sound" som ingen gjorde dei etter.

Frå originalbesetninga er det i dag berre vokalist, pianist og komponist Gary Brooker att. Til gjengjeld sett han så sterkt eit stempel på musikken, at utskifting av musikarar aldri har trua det unike Procol-uttrykket. Gary Brooker er inne i sitt 73. år no. På imponerande vis har han heldt stemma vedlike. Eg har ein mistanke om at han har levd noko sunnare enn mange av dei som var samtidige stjerner på 60- og 70-talet. Det har alltid vore stil og standard over Gary Brooker, som i 2003 vart utnemnt til Member of the Order of the British Empire for sitt veldedige arbeid.

Etter konserten i i 1975, har eg høyrd Procol Harum live to gongar til. Eg var der både da dei gjesta Trondheim i 1976 og i 2005. Og no står altså Drammen for tur.

To aldrande pilegrimer på veg gjennom landet for å møte opphavet til ein del av sin eigen identitet. Ei andektig stund på Union Scene ventar. Det kan ikkje bli anna enn bra.

#procolharum #musikk #drammen #classicrock #rock

Tre år med utsyn frå Fintenkjarplassen

Utsikt frå Fintenkjarplassen mot Sul-toppane.

 

Det er tre år sidan denne bloggen såg dagens lys. 1. februar 2015 gjekk den første epistelen på lufta. I tida etterpå har det vorte rundt 120 betraktningar om stort og smått.

Som avisredaktør i 35 år har eg skreve fleire tusen  leiarartiklar og kommentarar. Eg har meint mykje om mangt - om saker eg forstår meg på, og om ting eg skjønar mindre av. Slik er det å ha betaling for å meine. Ja ja. Dette er redaktørlivet er ein tvilsam affære. Hovudet ligg på blokka heile tida.

Bloggen vart til fordi eg trengte ein arena der eg kan filosofere om emne som ikkje høver inn i avisformatet. Eg fann fort ut at bloggen skulle heite Fintenkjarplassen. I mange år har eg bruka dette namnet på eit berg oppe på Middagshaugen - heilt fremst på kanten mot Kvenndalen. Utstyrt med kikkert og ein kaffetår har eg sete der i utallige timar. Her flyg tankane lett. Samstundes er det ingen plass eg lettare greier å samle tankane enn på denne prektige utsiktsstaden.

Ofte har eg vorte overraska over kor mange som les snuttane mine. Historikken viser at det siste året har Fintenkjarplassen - med nokre svært få unntak - hatt besøk av lesarar kvar dag. Triveleg å sjå. Men, ein blir også litt audmjuk over å få slik respons. Takk til alle som leser. Eg har ikkje tenkt å gje meg.

Eit av dei første innlegga som vart publisert på Fintenkjarplassen heitte "Utsikt frå hytteglaset". I høve treårsjubileet, og i påvente av Tæla-sesongen som startar om snaue to månadar, tilbyr eg her ein reprise. Er du interessert i å lese, så kan du klikke her.

Var Kankkonen nedi med handa?

Veikko Kankkonen.

 

Eg er klar for mitt 16. vinter-OL. Det første, leikane i Squaw Valley i 1960, må meg innrømme at eg ikkje har noko minne om - eg var berre fire år den gongen. Innsbruck-OL fire år seinare, derimot, sit som spikra i skolten den dag i dag. Hovedgrunnen er nok at vi på det tidspunktet hadde fått fjernsyn i huset. For ein sportsinteressert åtteåring gjorde sendingane eit voldsomt og varig inntrykk. Skirenn og skøyteløp rett inn i stua, dag etter dag. Det var ikkje til å tru.

Det var langt mellom fjernsynsapparata den gongen. Mange kom difor på besøk for å få med seg overføringane frå Innsbruck. Spesielt folksamt var det den søndagen hopprennet i den store bakken gjekk av stabelen. Det fanst ikkje ein ledig stol i stua. Og det var altså her vi skulle få oppleve det som i mange år etterpå vart ein "snakkis": Var veikko Kankkonen nedi med handa i det andre hoppet?

Dommarane meinte både og. Kankkonen vart trekt såpass i stil at Toralf Engan sikra seg seieren. Men han vart ikkje straffa nok til at Torgeir Brandtzæg kunne rykke opp frå bronse til sølv. Dermed vart det same trioen som tok medaljene i begge bakkane. I normalbakken vann Kankkonen framfor Engan og Brandtzæg. I den store bakken vart altså rekkjefølga Engan, Kankkonen og Brandtzæg.

I 1964 vart en enno hoppa tre omgangar, med dei to beste hoppa som teljande. Det høyrer med til historia at Kankkonen i det tredje hoppet presterte eit "skikkeleg" fall - slik at ingen av dommarane hadde noko å tvile på. Finnen vart altså sølvvinnar med eitt og eit halvt fall denne dagen, om ein kan seie det på den måten.

Ein liten hoppkuriositet til: I Innsbruck deltok ein svært lovande kar med namnet Bjørn Wirkola. Han klarte ein 16. plass i normalbakken. Det mange sikkert har gløymt, er at altaværingen i 1964-OL også sikra seg ein 11. plass i kombinert. To år einare skreiv Wirkola skihistorie med to gull under VM i Oslo. Da hadde han lagt langrensskiene på hylla, og tre omgangar hadde vorte til to.

Som langt meir enn gjennomsnitteg interessert i sport, har følgd kvart eit OL tett. Det einaste unntaket er Torino-leikane i 2006, da eg mesteparten av tida oppheldt meg på Sri Lanka. I hotellbaren hadde dei ein TV, der det vart vist korte glimt, så eg heldt meg da oppdatert på eit vis. Lokalbefolkninga skjøna ikkje så mykje av det dei såg. Men dei var både imponerte og skremde over øvingar som hopp og utfor. Aller mest fascinert var dei likevel over at damene deltok i OL!

Det er mange minne å sjå tilbake på. Tredobbelt norsk på 5000 meter skøyter i 1964 var stort. Eg hugsar gleda over Fred Anton Maier sin 5000-seier i Grenoble i 1968, og sjølvsagt 10000-meteren same år, da svensken Johnny Höglin sneik seg inn framfor Maier og sikra seg gullet. Det var ein nedtur!

Under Sapporo-OL i 1972 måtte ein stå opp grytidleg, og vel så det, for å få med seg sendingane. Ein morgon slo vi på fjernsynet for å sjå Erik Håker ta gull i storslalåm. Spenninga varte i 53 sekund, før oppdalingen la seg pent over på sida og sklei ut av løypa. Det var berre å kome seg på skulen...

Om det har med alder å gjere, eller om andre årsakar spelar inn, veit eg ikkje. Men det er i alle fall mykje lettare  å hugse det som hendte på 60- og 70-talet, enn det som har skjedd i meir moderne tid. Eg har sjølsagt fått med meg bragdene til Dæhlie, Bjørgen, Bjørndalen og alle dei andre store heltane. Men medaljer og plasseringar flyt saman. Google og andre oppslagsverk må til. Kanskje verkar det også inn at det er så mange fleire øvingar no for tida. I gamle dager gjekk langrennsløparane på herresida tre individuelle konkurransar pluss stafett. Damene hadde berre 5- og 10-kilometer, samt stafetten.

Om kort tid brakar det laus i Pyeongchang. Det er mykje å sjå fram til. Men glansen og magien frå Innsbruck i 1964 kjem aldri tilbake. Til det har vi vorte altfor blaserte. På 60-talet kunne ein gå i mange veker og sjå fram til eit hopprenn eller eit skøyteløp på TV. I dag rullar sporten over skjermen alle helgar - ja, døgnet rundt, om ein vil. Dermed er også litt av høgtida rundt OL og andre store meisterskap borte.

Var Kankkonen nedi med handa? Berre unntaksvis får vi slike diskusjonar i dag. Moderne fjernsynsproduksjon, med alle sine kamera, gjev oss som regel svaret. Imponerande, ja. Men på eit eller anna vis har også noko gått tapt.

Likevel: Eg seier over til Pyeongchang. Det bli stas!

Tankar og tal ved årsskiftet

Bud, med utsikt mot Bjørnsund. Her kan ein landkrabbe trivast.

 

1. januar er berre ein dato, og alderen din er kun eit tal. Likevel, åra går. Ved eit årsskifte blir det uvilkårleg til at ein stoppar opp. Ser litt tilbake. Vender blikket motsett veg, og ser framover. Korleis blir det nye året?

For meg er kortversjonen av 2017 at det var eit bra år. Mykje trivsel og lite dramatikk passar meg bra. Så får det stå sin prøve at hausten vart i overkant travel. Litt meir fritid hadde gjort seg. På den andre sida: Det er godt å kjenne at ein gammal skrott og ein velbruka hjerne framleis heng med også i avissamanheng. Aura Avis leverte eit godt resultat i 2017. Vi lagar verdas beste avis for Sunndal og Tingvoll.

I skrivande stund er det meste av 2018 upløygd mark. Eg håpar og trur på mange gode dagar. Om få veker flyttar vi til Bud. Det ser eg verkeleg fram til. I si nye loftstue kan landkrabben frå Kvennbø sitte og sjå utover Hustadvika. Det grensar nesten til det eksotiske. Da eg og Mette starta på vår reise saman, hadde vi Bud som mål. No er vi der!

Ei anna storhending kjem i same rennet. 1. februar køyrer eg og broder Ole Magne til Drammen for å oppleve Procol Harum. Nokon vil kanskje seie at dette er ekstremsport for spesielt interesserte. Det kan eg forstå. Men etter å ha levd med musikken til gruppa i meir enn 45 år, fann vi ut at dette var ein sjanse vi ikkje kunne la gå frå oss. Gary Brooker, mannen med pianoet og den magiske stemma, fyller 73 dette året. Heller ikkje han er ei evigheitsmaskin. Sjølv om han altså har heldt gruppa gang i over femti år.

For mitt vedkomande blir dette konsert nummer fire med Procol Harum. Den første var i Trondheim i 1975. Også da var eg saman med Ole Magne, i tillegg til Bjarne Holten. Konserten gjorde eit sterkt og varig inntrykk. Av meir kuriøse innslag på turen hugsar eg at Bjarne prøvekøyrde ein Datsun på Vormstad (heldigvis var det ikkje fartskontroll), og at vi i køa på veg inn i Studentersamfundet kom i prat med ein kar frå Viggja som skulle heim og kastrere smågrisar etter konserten. Ja, det er mangt som dett ned i hovudet når ein let tankane flyge.

Som eg innleidde med, er alderen kun eit tal. Likevel er det altså slik at eg fyller 62 dette året. Fødselsattesten lyg ikkje. Eg kan bli pensjonist - om eg vil. Sjølv om det ikkje er aktuelt å gå av med det aller første, kjenner eg likevel at det å vite at 62-talet dukkar opp rundt neste sving tvingar fram nye tankar om tilværet og framtida. Ein ny fase av livet står for døra.

Så lenge livet er til å leve med, skal ein ikkje klage. Snart blir eg buaværing, og litt lenger fram i tid startar ein ny Tæla-sesong. Eg konkluderer med at det meste er på stell ved inngangen til 2018.

Like før eg dreit meg ut

Eidsvåg sentrum nokre dagar etter det dramatiske opptrinnet.

 

Eg er ikkje så ofte sint. Kanskje er dette ein god eigenskap. Eg er ikkje sikker. Av og til hadde det truleg gjort seg å vere litt meir krakilsk. Men eg er nok ikkje slik konstruert.

Dette er ei lita historie om ei hending da eg faktisk heldt på å bli verkeleg sint. Illsint, for å seie det rett ut. Og ikkje nok med det: Det var nummeret før eg dreit meg skikkeleg ut.

Det skjedde på tur heim frå jobb ein sein ettermiddag for ikkje lenge sidan. Eg køyrde pent og roleg (ja, det er heilt sant), og lytta som vanleg til P2. Idet eg kom inn i 40-sona i Eidsvåg vart eg forbikøyrd. Ein svart bil kom bakfrå som skoten ut av ein kanon, og pressa seg akkurat inn mellom meg og eit vogntog som kom imot oss.

Idyllen var broten. Ja, eg kjende at sinnet verkeleg hogg tak i meg.

I ein brøkdel av eit sekund bestemte eg meg: Den jyplingen der skal eg ha tak i. Eg skal gje han (sjølsagt måtte det vere ein han) ei preike som han aldri før har høyrd. Eit minne for livet. Varige traumer.

Eg la etter, og ga meir eller mindre blaffen i fartshumpene (kanskje ikkje så lurt, med to ferske prikkar på sertifikatet). Om eg så måtte køyre bil heile kvelden, skulle eg ha tak i villmannen.

Eg hadde så vidt starta førebuinga av einetalen, da den svarte bilen brått svinga ned til venstre mot Nesset Kraft. Det gjorde meg ikkje mindre opphissa: Akkurat ja. Han skulle berre nokre hundre meter av stad. Ei vanvittig forbikøyring for å spare inn fem sekund. Idiot!

Det bar ned til venstre, og deretter brått til høgre. Ved ein garasje stoppa bilen. Eg tok ein for form mental sats. No har eg han!

Ut av bilen stupa (ja, det er rette ordet) ein person med ei veske under armen. Ikkje ein jypling med capsen bak fram, som eg hadde forestilt meg. Nei, ein godt vaksen mann, som såg ut til å ha det usedvanleg travelt. Eg heldt meg inne i bilen, køyrde ti meter til og fekk raskt forklaringa på hastverket. Dette var brannstasjonen, og det var full utrykking. Mannen som eg hadde tenkt å konfirmere, var ein brannmann!

Det vart ingen einetale. Overhøvlinga måtte avlysast. I staden la eg meg på hjul bak brannbilen, for å finne ut kor det brann. Men eg såg verken røyk eller eld nokon stad, og snudde. Ingenting ville liksom klaffe. Det var nok best å kome seg heim.

Desse minutta i Eidsvåg er ikkje blant mine mest stolte.

Men eg unngjekk å drite meg ut.

Og det skal gå lenge før eg blir sint igjen.

 

Mørketid - og snart på flyttefot

Bud. Her går det an å vere for ein landkrabbe.

 

November går over i desember. Haust blir til vinter. Vi er inne i den mørkaste tida av året.

Eg høyrer til dei som set pris på desse vekene før og etter solsnu. Korte dagar og lange kveldar får folk til å - eg skulle til å seie - oppføre seg som folk. Livet fell til ro. Vi er ikkje så travle og rastlause. Mangelen på lys og varmegrader set grenser for kor mykje ein kan rekke over i løpet av dagen.

Eg skriv desse linene til akkompagnement av Terje Rypdal. "To be continued" heiter plata, som kom ut for 36 år sidan. Ho datt ned i postkassa her om dagen - i CD-format. Eg kjøper framleis plater. Litt vinyl no og da, men mest CD. Det handlar om nitti prosent glede og ti prosent trass. CD-plata har vore dømt nord og ned i mange år no. Men formatet held framleis stand. Eg trur på ein renessanse om ikkje lenge. Det gjeld berre å halde ut.

Her ser eg ein parallell til papiravisa. Eg hugsar tida da den som ikkje spådde ein snarleg død for nyheiter på papir vart idiotforklart. Eg trudde aldri på desse spådommane - og fekk rett. Papiravisa er mykje meir seigliva enn kva dei digitale, dresskledde apekattene som sprang rundt for nokre år sidan rekna med. Sjølv om den digitale utviklinga går sin gang, er papiret framleis grunnmuren i den norske avisøkonomien.

Tilbake til mørketida og Terje Rypdal. Haust- og vinterkveldane gjev mykje rom for å høyre på musikk. Rypdal har vore med meg heilt sidan byrjinga av 70-talet. Ein konsert på Tingvoll gymnas i 1972, der eg til overmål fekk vere med og bere instrumenta til gruppa ut i bilen deira, tente elden. Sidan har det vorte mange konsertar og plater. Terje Rypdal er ein tidlaus toneskapar. Han er mykje større ute i den internasjonale musikkverda enn kva folk flest nok er klar over.

Tida går fort. Ved årsskiftet har vi budd fem år i Elnesvågen. Over 200.000 kilometer til og frå jobb på Sunndalsøra er tilbakelagt. Heldigvis er eg slik konstruert at eg opplever bilkøyring som rekreasjon. Da reknar eg ikkje med episoden i dag tidleg, da eg unngjekk ein hjort med nokre få centimeters klaring. Men til vanleg er desse bilturane ei rutine som eg trivst med. Mange dagar er turen ei rein naturoppleving. Og på radioen er det alltid noko fornuftig å låne øyret til.

No har det seg slik at det heller ikkje blir særleg meir enn fem år i Elnesvågen. Rett over jul flyttar vi til Bud, heimbygda til Mette. Det er ein makalaus fin plass, med mange trivelege menneske. Dei seier til og med "kjøle", slik som surnadalingane. Planen har heile tida vore å ende opp der. Eg ser fram til å bli budist med ein d og utan h. Vi er privilegerte, som har hus med utsikt til Hustadvika og hytte i Trollheimen. Sterke kontrastar gjev livet farge og meining.

Plata med Terje Rypdal tonar ut. Da sett eg og punktum. Men kvelden er ung. Det blir meir musikk. Etter ei dose med krevjande jazz, passar det godt med Santana. "Borboletta" er eit meisterverk frå 1974, som står seg godt. Kanskje må eg også ein tur innom nettavisa og sjekke at den er oppdatert. Nettet lever sitt eige liv. Døgnet rundt. Året rundt.

#Bud #Fræna #Advent

Terje Rypdal blir med til Bud.
Les mer i arkivet » Desember 2018 » November 2018 » Oktober 2018
Lars Steinar Ansnes

Lars Steinar Ansnes

62, Fræna

Eg har vore lokalavisredaktør i ein mannsalder. Opp gjennom åra har eg meint mangt om utruleg mykje. Denne bloggen er ein ventil der eg vil skrive om ting som opptek meg utanfor jobben - aller mest hytte- og friluftsliv, lokalhistorie, foto, bøker og musikk.

Kategorier

Arkiv

Siste innlegg

Siste kommentarer

Lenker